Đạo sư Kim Cương Trì, Đức Chamgon Kenting Tai Situpa đời thứ 12, pháp danh Pema Donyo Nyingche Wangpo, là một trong những bậc thầy lớn của Phật giáo Kim Cương thừa đương đại. Cuộc đời Ngài trải dài từ những năm tháng thơ ấu tại Đông Tây Tạng, qua giai đoạn lưu vong và tu học ở Ấn Độ, đến hơn nửa thế kỷ hoằng pháp không mệt mỏi trên khắp thế giới.
I. Đản sinh và nhận diện
Ngài đản sinh năm Giáp Ngọ (1954) tại vùng Palyul thuộc xứ Derge, Đông Tây Tạng, trong một gia đình vừa làm nông vừa chăn nuôi. Thân mẫu của Ngài là bà Pema Chodon, một người phụ nữ nhân hậu, được Đức Gyalwa Karmapa thứ 16 khẳng định là hiện thân của một vị Dakini (Không Hành Nữ).
Tư liệu truyền thống ghi lại rằng vào ngày Ngài đản sinh, người dân trong vùng đã chứng kiến hiện tượng hy hữu: hai mặt trời cùng chiếu sáng trên bầu trời. Trước đó, Đức Karmapa thứ 16 đã nhận được linh kiến từ Hộ Pháp Mahakala và viết thư tiên tri chỉ dẫn việc tìm kiếm. Nội dung bức thư hoàn toàn trùng khớp với những chỉ dẫn mà Đức Tai Situpa đời thứ 11 để lại trước khi viên tịch.
Lúc mới 18 tháng tuổi, Ngài được Đức Karmapa thứ 16 chủ trì lễ tấn phong tại Tu viện Palpung và ban pháp danh Karma Phuntshok Ngedon Mawai Senge Chime Pema Thonyo Drupa Trinley Kunkhyap Chokle Nampar Gyalwa. Dù còn rất nhỏ, Ngài đã nhận ra chính xác các thị giả và đệ tử từ tiền kiếp.
II. Rời quê hương và những năm tu học
Năm 1959, khi mới 5 tuổi, Ngài được các vị Lạt ma cao cấp của Pháp tòa Palpung đưa đến nơi an toàn, trước tiên là vương quốc Bhutan, sau đó sang Ấn Độ. Đây cũng là lúc Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 cùng nhiều bậc thầy Tây Tạng phải rời quê hương.
Cho đến năm 22 tuổi, Ngài lớn lên tại Sikkim, Bhutan và Tây Bengal. Trong những năm này, Ngài thọ giới từ Đức Gyalwa Karmapa thứ 16 và từ rất nhiều bậc đại sư lỗi lạc. Ngài đã hoàn tất toàn bộ chương trình học căn bản lẫn cao cấp, đồng thời thọ nhận các trao truyền quan trọng của dòng truyền thừa.
III. Pháp tòa Tu viện Palpung Sherabling
Năm 1976, ở tuổi 23, Ngài thành lập Tu viện Palpung Sherabling tại bang Himachal Pradesh, miền Bắc Ấn Độ. Vùng đất này vốn chỉ là rừng rậm hoang vu, nhưng dưới sự dẫn dắt của Ngài đã dần trở thành một trung tâm Phật học lớn và thanh tịnh. Tu viện sau đó được đổi tên thành Pháp tòa Tu viện Palpung Sherabling, là trụ sở hiện nay của Ngài.
Chính Ngài là người thiết kế công trình. Tu viện sử dụng vật liệu hiện đại nhưng được hoàn thiện theo kiến trúc truyền thống và tuân theo khoa học địa lý cổ xưa, nhờ đó gìn giữ và phát triển phong cách nghệ thuật đặc trưng của Palpung. Ngày nay, Palpung Sherabling bao gồm:
- Học viện Phật giáo Sherabling Shedra
- Trường tiểu học Palpung Riglam Kyetsal
- Trung tâm nhập thất Tăng Tenzing Gephel Ling
- Trung tâm nhập thất Ni Jangchub Samten Ling
- Trung tâm nhập thất dành cho khách
- Đền tháp xá lợi của Đức Situ Panchen (Tai Situpa đời thứ 8)
- Chánh điện chính và quần thể bảo tháp
Tại đây, Ngài đào tạo, truyền giới và trao truyền giáo pháp cho thế hệ các bậc thầy Phật giáo hiện tại và tương lai, không phân biệt tông phái hay dân tộc.
IV. Trì giữ “Chuỗi Tràng Vàng” Karma Kagyu
Căn cứ vào di thư của Đức Karmapa thứ 16 và lời tiên tri của Tertön Chogyur Lingpa, Ngài đã tìm ra và chủ trì lễ tấn phong cho Đức Gyalwang Karmapa thứ 17. Với vai trò Đạo sư Kim Cương Trì, Ngài đã trao truyền cho Đức Karmapa thứ 17 toàn bộ quán đảnh, khẩu truyền và cốt tủy Đại Thủ Ấn.
Trong nhiều thập kỷ, Ngài đã ban nhiều đại lễ trao truyền quan trọng, trong đó có:
- 13 bộ Mật điển của dòng Marpa, Ngũ Đại Tạng và giáo lý dòng Shangpa Kagyu.
- Kho tàng Mật tạng Rinchen Terdzo (2006), trao cho Đức Jamgon Kongtrul đời thứ 4.
- Kagyu Ngakdzo và Dam Ngakdzo (2007).
- Toàn bộ dòng Shangpa Kagyu (2009), trao cho Đức Kalu Rinpoche đời thứ 2.
- Loạt giáo lý Đại Thủ Ấn – Biển Liễu Nghĩa, giảng nhiều năm liên tục từ năm 2004.
Nhờ công nghệ hiện đại, nhiều bài giảng của Ngài được ghi hình, lưu trữ và truyền trực tuyến qua hệ thống PAVA (Kho lưu trữ nghe nhìn Palpung) đến hàng trăm học viên tại nhiều trung tâm trên thế giới.
V. Bảo tồn mạng mạch Tăng đoàn
Ngài đã công nhận hơn 500 vị hóa thân (Tulku) thuộc tất cả các dòng phái Kagyu, Gelug, Sakya, Nyingma và Bon, đồng thời truyền giới cho khoảng 7.000 đến 10.000 tăng ni.
Ngài đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao địa vị và điều kiện tu học của chư Ni:
- Thành lập trung tâm nhập thất 3 năm 3 tháng đầu tiên trên thế giới dành riêng cho Ni chúng, thực hành Sáu Pháp Du Già của Naropa.
- Cử các Ni sư ưu tú sang Hồng Kông và Đài Loan thọ Cụ túc giới theo luật Mulasarvastivada, mở đường khôi phục truyền thống truyền giới Tỳ-kheo-ni (Gelongma).
- Xây dựng Ni viện Palpung Yeshe Rabgyeling tại Kulu, nơi đào tạo bài bản cho hơn 300 Ni sư.
VI. Tinh thần Bất bộ phái
Kế thừa truyền thống Rimé (Bất bộ phái) khởi nguồn từ Tu viện Palpung, Ngài luôn xem giáo pháp của mọi dòng phái là di sản chung. Ngài công nhận hóa thân cho nhiều dòng khác ngoài Kagyu. Ngài hỗ trợ in ấn, phục hồi mộc bản kinh sách cho tất cả các dòng phái. Tại Sherabling, tăng sĩ được học các bộ luận của nhiều tông phái để có cái nhìn toàn cảnh và nhất quán về Phật pháp.
VII. Hòa bình Tích cực và đối thoại liên tôn
Trước những bất hòa giữa con người, giữa các tôn giáo và hệ tư tưởng, cùng sự suy thoái của môi trường, Ngài đã thành lập Viện Maitreya (Viện Di Lặc). Viện hoạt động vì sự hòa hợp liên tôn và liên ngành, dựa trên tình thương, lòng tốt, lòng bi mẫn và trí tuệ, với các chi nhánh tại San Francisco, Paris, London và Honolulu.
Năm 1989, Ngài khởi xướng cuộc hành hương “Hòa bình Tích cực – Một Thế giới – Một Nhân loại” vòng quanh thế giới. Trong chuyến đi, Ngài đã gặp gỡ và đối thoại với nhiều lãnh tụ tâm linh, trong đó có Đức Giáo hoàng John Paul II tại Vatican và Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14. Ngài cũng hành hương đến thánh địa của nhiều truyền thống khác nhau: Rome, Assisi và tu viện Camaldoli ở Ý, Đền Vàng Amritsar ở Ấn Độ, Nhà thờ St Paul ở Anh, núi Haleakala ở Hawaii và núi Shasta ở Mỹ. Năm 2014, chương trình kỷ niệm 25 năm thành lập.
VIII. Phụng sự cộng đồng
- Thiết lập phòng khám miễn phí và các trại y tế lưu động (tiểu phẫu, mắt, nha khoa) cho người dân nghèo vùng xa.
- Trong đại dịch COVID-19, mở cửa nhà khách của tu viện và cung cấp thực phẩm miễn phí cho đội ngũ y bác sĩ.
- Năm 2004, album Sacred Tibetan Chants, bản ghi âm nghi lễ tụng niệm cúng dường Hộ Pháp Mahakala của chư tăng Palpung Sherabling, đoạt giải Grammy lần thứ 46 ở hạng mục Album nhạc thế giới truyền thống xuất sắc nhất.
IX. Học giả và nghệ sĩ
Ngài là một học giả, triết gia, thi sĩ, họa sĩ, kiến trúc sư và bậc thầy địa lý phong thủy. Ngài có kiến thức uyên bác trong nhiều lĩnh vực, từ khoa học, tâm lý học đến võ thuật (Thái Cực Quyền). Ngài là tác giả của hơn 20 cuốn sách bằng tiếng Anh. Các bộ biên soạn bằng tiếng Tạng của Ngài lên đến hơn 200 tập, và các trước tác riêng hơn 15 tập.
Ngài học vẽ từ khi còn rất nhỏ. Các đệ tử kể lại rằng Ngài thường hoàn thành những bức tranh thangka chỉ trong vài giờ ban đêm, đôi khi vẽ đồng thời bằng cả hai tay. Các tác phẩm hội họa và thư pháp của Ngài đã được tập hợp thành nhiều tuyển tập.
Lời kết
Mang trong mình trí tuệ của một đại học giả, đôi bàn tay tài hoa của một nghệ sĩ và trái tim đại bi của một bậc đạo sư chứng ngộ, Đức Kenting Tai Situpa đời thứ 12 vẫn tiếp tục tận tụy giảng dạy và trao truyền dòng truyền thừa thiêng liêng cho đệ tử khắp thế giới. Đó là nguồn cảm hứng và chỗ nương tựa của các hành giả Palpung, trong đó có cộng đồng Palpung Do Ngak Choe Ling Việt Nam.