Bốn dòng truyền thừa đặc biệt của Tổ Tilopa

Trong Cây Truyền Thừa Karma Kagyu, ngay bên dưới Đức Phật Kim Cương Trì là hình ảnh Đại thành tựu giả Tilopa (Ấn Độ, thế kỷ 10 – 11). Ngài là người khởi đầu dòng truyền thừa Kagyu trong cõi người. Những giáo pháp Tilopa trao cho đệ tử Naropa, và sau đó qua Naropa đến Marpa và Tây Tạng, có hai nguồn gốc:

• Dòng truyền thừa trực tiếp: Tilopa nhận giáo pháp trực tiếp từ Đức Phật Kim Cương Trì qua sự khải thị trong thiền định.
• Dòng truyền thừa gián tiếp: Tilopa thọ nhận giáo pháp từ nhiều bậc thầy là con người, rồi đúc kết thành một. Phần này được gọi là “bốn dòng truyền thừa đặc biệt”.

Nhờ hợp nhất cả hai, Tilopa trở thành nơi hội tụ tinh hoa Mật thừa Ấn Độ thời bấy giờ. Đó là lý do dòng Kagyu, dù là một dòng truyền thừa, lại thừa hưởng một kho tàng giáo pháp hết sức phong phú.

Bốn dòng truyền thừa theo Đức Karmapa đời thứ 3

Theo quan điểm của Đức Karmapa đời thứ 3, Rangjung Dorje, bốn dòng truyền thừa đặc biệt được gọi tên theo bốn phương, mỗi phương gồm một chuỗi bốn vị đạo sư:

Một chi tiết đặc biệt với dòng Palpung: Dombipa (phương Tây) và Darikapa (phương Bắc) đều được xem là tiền thân của các đời Đức Kenting Tai Situpa. Như vậy, mối liên hệ giữa dòng hóa thân Tai Situpa và giáo pháp Kagyu đã có từ chính cội nguồn ở Ấn Độ.

Bốn dòng truyền thừa theo Đức Jamgon Kongtrul đời thứ nhất

Đức Jamgon Kongtrul đời thứ nhất, bậc đại học giả của thế kỷ 19 và là đệ tử của Đức Tai Situpa đời thứ 9 tại Palpung, đưa ra một cách hiểu khác. Theo Ngài, “bốn phương” chỉ nơi xuất thân hoặc nơi hoằng hóa của các vị thầy, và mỗi dòng gắn với những pháp tu cụ thể:

Nếu đếm lại, đó chính là sáu pháp: Nội hỏa, Huyễn thân, Quang minh, Mộng, Trung ấm và Chuyển di tâm thức. Đây là Sáu Pháp Du Già mà Tilopa trao cho Naropa và về sau được biết đến với tên gọi Sáu Pháp Du Già của Naropa. Đến nay, đây vẫn là pháp tu cốt lõi trong các khóa nhập thất 3 năm của dòng Kagyu, bên cạnh Đại Thủ Ấn.

Ngoài bốn dòng chính, Tilopa còn thừa hưởng một số dòng trao truyền khác, như pháp nhập xác (Drongjuk) từ Matangi.

Có bao nhiêu Ngài Long Thọ?

Đọc kỹ hai cách phân chia trên, ta thấy tên Nagarjuna (Long Thọ) xuất hiện ở cả hai. Nhưng đây có phải cùng một người?

Trong lịch sử Phật giáo Ấn Độ, có ít nhất ba vị đại thành tựu giả mang tên Nagarjuna, sống vào khoảng thế kỷ 1–3, thế kỷ 8–9 và thế kỷ 10. Cả ba đều có một đệ tử tên Aryadeva. Theo truyền thống, các vị cùng tên thường được xem là một hóa thân và tiểu sử được gộp làm một. Truyền thuyết cũng kể rằng Ngài Long Thọ thành tựu pháp trường thọ nên sống qua nhiều thế kỷ.

Dựa vào những nhân vật đi kèm, có thể phân biệt như sau:

• Nagarjuna ở dòng phương Nam (theo Đức Karmapa thứ 3) nhiều khả năng là vị luận sư thế kỷ 1–3, tác giả các bộ luận Trung Quán có ảnh hưởng sâu rộng đến cả Đại thừa lẫn Kim Cương thừa. Lý do là trong cùng dòng có Ngài Chandrakirti, vốn sống ở thế kỷ 7.
• Nagarjuna mà Đức Jamgon Kongtrul nhắc đến nhiều khả năng là vị thành tựu giả thế kỷ 8–9. Đây là thời kỳ xuất hiện 84 vị Đại thành tựu giả và cũng là thời hưng thịnh của Kim Cương thừa tại Ấn Độ, cùng thời với các bậc thầy Saraha và Shawaripa.

Từ Tilopa đến Naropa

Toàn bộ kho tàng ấy, gồm dòng truyền thừa trực tiếp từ Đức Kim Cương Trì và bốn dòng truyền thừa đặc biệt, được Tilopa trao trọn cho đệ tử Naropa sau nhiều năm thử thách gian khổ. Naropa tiếp tục trao truyền cho Marpa, người mang Đại Thủ Ấn và Sáu Pháp Du Già về Tây Tạng. Từ đó, giáo pháp được nối tiếp qua Milarepa, Gampopa, các đời Karmapa và các bậc thầy của dòng Karma Kagyu cho đến ngày nay.